Kachinreview

13 November 2011
Ka Ai: Hkun Sam

Laiwa sai bat 3 ya November praw 9 ya shani Myitkyina YMCA kaw galaw ai zuphpawng hta Slg Zahkung Ting Ying hte Slg La Sang Awng Wa kawn shanglawt KIO/KIA hpe simsa lam galaw na matu hkaw tsun ai ai lam chyelu ai. Ndai salang yan hti dan/hkaw tsun ai laika hpe mu chye hti lu ai ni gaw, manu mana mau, myit yawn let, internet websites hkan e, ga san san, htai lai garu nga ma ai re. Mungkan ting gaw Myen Asuya kawn Amyu bawsang ni hte seng n’na, teng man ai, tara rapra ai hku, lam tam hkrang shapraw na matu tsun nga ten, ndai salang yan gaw, Myen hpe Karai kam kam n’na, tinang amyu sha rawt malan galaw ai gaw, shut ai hkrun lam re, tawng ban ra ai, Simsa lam galaw jang gaw, mara raw dat ya ai hkrum na re, nga she, tsun nga ma ai. Ndai salang yan hkaw tsun mat wa ai ga ni hta na, madung hku n’na, daw 4 hpe n’jaw ai lam, mu lu ai.

No.(1) hku n’na ndai salang yan tsun ai hta, Myen Asuya gaw teng man ai Democracy hte Multi-parties system hta lata la hkrum ai Asuya rai sai. Lata da hkrum sai datkasa (MPs; Members of Parliament) ni mung mungmasha a gawng malai tai ya ai, mung masha a akyu hpe pawn ba ya lu ai grai datkasa ni rai nga sai, nga da ma ai re.

Ndai hku tsun dat ai salang yan, tinang a ngup na pru wa ai ga hpe, nlaw htum kalang shapi, maram masam yu yang kaja na re. Teng man ai democracy ladat hte rai n’rai, democracy ngu ai hta, rawng ai ginlam ni hpe yu let, tsun shaga ra nga ai. Ga shadawn, free and fair byin ai election re i? Mung masa party ni hpe wang lu wang lang mai hpaw ai i? Media hte shiga dap ni kawn, wang lu wang lang, kadai gaw jaw ai shut ai ngu hpe, htai lai lu ai, masa nga ai i? ndai ni gaw nlaw htum, yu ra ai, myit ra ai, lamang rai nga ai. Ya ndai salang yan tsun dat ai ga gaw, ndai ginlam ni hpe tsep kawp n’myit yu ai, shinglet hta n’ra n’rawng shagu, mungmasa hpe ahpa atang tsun hkawn ai, tai taw nga ai.

Yawng chye ai hte ai the maren, laiwa sai 2010 hta Myen hpyen Asuya woi galaw lai wa ai ralatapoi gaw, n’teng n’man, masu magaw ai, tara rap ra lam n’nga ai ralatapoi re gaw adan aleng rai nga ai. Dai majaw NLD kawn, mung n’shang lawm ai re. Grau n’na gaw, anhte Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni a party hpe ahkang n’jaw ai gaw mungmasa party wang lu wang lang n’mai hpaw ai gaw, grai dan dawng nga ai. Hka gara kaw, Jinghpaw Wunpawng amyu sha ni a gawng malai tsap ai party nga a ta? Myen ni (Then Shwe woi) hpaw da ai USDP hpe anhte Jinghpaw Wunpawng ni a party ngu na i? Ndai USDP gaw mungmasha tsawra kam hpa ai, masha, ningbaw ni kawn, hpaw dat ai re i? Atsawm myit yu na she, ga shaga ga, ngu mayu n’ngai.

Ndai salang yan hte lata da hkrum ai Datkasa ni gaw, mungmasa a gawng malai tai ai, mungmasa a akyu ara hpe, pawn ba ai ni, rai nga sai nga hte seng n’na mung, laga law law n’tsun ra ai, Malihka madim hte seng n’na sha pi yu ga. Yawng chye ai hte maren, ndai hkamadim n’nan hpang wa ai kaw na, jinghpaw mungnga mungmasha ni, n’ra sharawng ai lam, hpung sara kanu kawa, ramma, wuhpung wuhpung yawng kawn, magup sumhpa amyu myu, laika tang shawn rai, ninghkap lai wa sai re. Dai gaw mungmasha ni n’ra sharawng ai kumla amyu my hte shapraw dan ai rai nga ai. Ndai Malizup madim the seng n’na, ndai mungmasha a gawng malai tai ya ai re nga, Jinghpaw mung nga USDP kawn, mungmasha tsap n’na, galoi tsun shaga yu sata? Grau n’na yawn hpa gaw, ya lata la hkrum ai mungmasha a datkasa re/ ningbaw yan re nga, salang yan mung, galoi wa, mungmasa n’ra ai majaw, n’galaw ga nga, hkaw tsun yu sata? Ra ahkyek ten gaw, tsep kawp tsun shaga ai lam n’nga n’na, ya wa mi she, chyeju madu zawn nga, tsun garu pr wa ai gaw, jaw na kun? Kaya kahpa n’rai na kun? She myit yu ga.

No.(2) hku n’na, KIO/KIA kawn sanat lak nak hte gasat poi shang nga ai gaw, tinang amyu mungshawa hpe si hkrung si htan byin shangun ai. Sut lu nga mai lam hpe htenza lam byin shangun ai. Dai majaw gap hkat jahkring ra ai, nga tsun da ai hpe mu lu ai.

Majan a majaw si hkrung si htan byin ai. Mungmasha jam jau ai. Ndai gaw kadai mung chye ai lam rai nga ai. Majan hpe mai byin ai daram koi yen n’na, bawngban jahkrup ai lam gaw, mai kaja dik rai nga ai. Ndai hte seng n’na Slg Za Hkung Ting Ying hte Slg La Sang Awng Wa hkaw tsun ai laika pa hpe yu yang, majan n’kaja ai lam hpe madi madun let, KIO/KIA hpe gaphkat jahkring na matu, shadut ai hpe mu lu ai rai tim, hpa majaw, gap hkat raw a ai hte, KIO/KIA kawn Myen asuya hpe hpyi shawn nga ai, Naypyidaw de na Datkasa hte saksesakan hte senhtu hkat ai lam hpe galaw ga ngu ai the seng n’na, Myen Asuya kawn, n’galaw ya lu ai hpe gaw, gasan pi n’san da ai mu lu ai.

Laiwa sai June shata kaw hpang ai majan a rudi npawt hpe gawn dat yang, KIO/KIA hte President Thein Sein Asuya lahkawng maga gaw, gap hkat ai lam hpe jahkring na matu August shata hta bawng ban ai hpe yu yang, lahkawng maga gaw, gap hkat jahkring na hpe, n’tsa lam gaw ra sharawng ai lam mu lu ai. Raitim, hpa majaw gap hkat hpang wa a ta? n’mai jahkring a ta? Ngu ai hpe, yu dat ai shaloi gaw, shang ningnan, Thein Sein Asuya gaw, ra lata poi ngu ai hte, bawsang amyu laknak lang hpung ni hte, saboi n’tsa mungmasa bawng ban na malai, KIO/KIA hpe tawng-chyan-tu (insurgents) ngu masat kau dat ai lam mu lu ai. Ndai gaw moi na jinghku masa ceasefire hpe dawm kau n’na, hpyen ngu masat kau dat ai lam rai nga ai. Bai n’na, dai hku ndau ngu ai kade n’na ai ten June shata kaw e KIO uphkang ginra rai nga ai, Manmaw ginwang Nmau hka (Shweli) wanjak de e Myen hpyen dap kawn shara la bang wa ai kawn, majan baw hpang wa ai hpe mu lu ai. Myen Asuya a Jinghpaw mungdaw jarit hte shimlam lit hkam Colonel Than Aung hte bawng ban ai shaloi gaw, Myen de n’na gaw, gap hkat jahkring ai lam hpe mai byin ai hku, n’gup aga the jahkring mat wa matu tsun n’htawm, KIO/KIA kawn gaw, Nawpyidaw Asuya the seng ai datkasat hpe dat ya let, sakes sakkan hte hkrak, senhtu, mat wa na matu, tawng shawn ai hpe, zahpawng Video hta mu lu ai. Ndai mabyin ni hpe yu dat ai shaloi gaw, Asuya kawn, gap hkat jahkring ga nga she tsun tim, ningnan daw de e KIO/KIA hpe hpyen masat n’htawm, tinang uphkang ginra de shara la bang wa ai, n’gun jat wa ai, hpang jahtum e gap hkat mat wa ten, Nawpyidaw na, Sakse sakkan hte sen htu ga ngu hpe, n’galaw kam ai hpe mu lu ai. Hpa majaw gap hkat jahkring ai hpe, grak lagra, sen n’kam htu a ta? Manghkang gaw senhtu ga, nga jang gaw, sen htu na matu, myit hkrum ai lam gyin lam ni, bawngban ka jahkrat war a chyalu rai nga ai. Myen Asuya kawn, Sen htu n’kam ai ngu gaw, mungmasa hpe, ding ding man man, sabaoi n’tsa jahta na (shr) saboi n’tsa kaw mungmasa bang ban nag a ai ngu gasadi hpe, n’kam jaw ai ngu mung, mu mai nga ai.

Rawt malan, majan hte lakap n’na, ndai shara kaw e, rawt malan n’galaw ai, gap hkat ai lam n’nga yang (jahkring kau yang), mungdan ngwi pyaw na i? rawt jat na i? mung masha ni sut lu nga mai na I? ngu the seng n’na, bawng ban gying nga ai. Ndai lam hpe mungkan hta byin nga ai mabyin ni, Ana-shin Asuya ngu ai a akyang lailen hte, de a majaw matut manoi byin wa ai mung masa shingra hte mungdan a sut masa lam ni hpe, mu la yu la mai ai lam law law nga nga ai. Mungdan law law gaw, majan n’nga tim, rawt malan wuhpung n’nga tim, Ana-shin Asuya a woi awn ai lam ningra ai lam majaw, sut masa nga sa lam, n’rawt jat ai sha, n’ga, shinggyim ahkaw ahkang roi rip ai lam, ban hte hkrun sha ai hpe mu lu ai.

Gashadawn, ya yang e Arab mungdan law law hta, Ana-shin Asuya mungup du salang ni hpe, mungmasa ni n’ra ai majaw, rawt malan gumlang nga ai mabyin law law byin nga ai re. Madung gaw, matsan jam jau hte shinggyim ahkaw ahkang roi rip ai, n’dang hkam wa ai majaw rai nga ai. Ndai kaw e, san ra ai, ga san gaw, ndai Arab mungdan ni gaw, jak sau (oil/gas) dai ram lu nga ninglen, hpa rai, matsan ata? ngu ai rai nga ai. Manghkang gaw, mungup salang ni kawn, mungmasa akyu ara hpe, nyet kau n’na, n’hprang sut rai ma hkra hpe, tinang akyu a matu, hkrai jai kau lang ma ai, mang hkang rai nga ai. Dai majaw, lamu ga kade kaja, sau kade pru tim, Arab mungdan (Egypt, Tunisia, Liyba,etc) masha ni gaw, matsan mayan rai nga ai. Hte maren, anhte myenmung hpe mung yu ga. Laiwa sai shaning ni hta, majan gaw, anhte bawsang amyu sha ni nga ai ginra de she law byin ai re. Ratim majan n’byin ai lawu myenmung mare buga myo ni de, tingbu mungdan ni zawn, rawt galu kaba sut su nga mai nga ma ai i? Mu lu ai hku nga yang, grau she pi, matsan mayan rai nga ma ai re. Hpa majaw rai ta, mang hkang gaw, majan n’byin mi byin byin n’byin byin, uphkang ai Asuya dusalang ni, mungmasa masha a akyu akyra hpe, shingdu de tawn da n’na, tinggyeng akyu ara hpe, shawng kawn tawn let, pale palau galaw nga ai majaw rai nga ai. Masu magaw ai, tinggyeng akyu sha yu ai, mungmasa la, ni hte, sut du ni, pawng n’na, mungdan hte mungmasha a nhprang sutgan hpe, mya lu mya nga, jawm galaw sha, nga ai majaw rai nga ai. Ndai Arab mungdan masa hte lawu Myen mung masa hpe yu yang, rawt malan hte majan wa mi n’nga tim, kaja wa mungmasa a gawng malai tai ya ai Asuya hte free and fair election ni n’nga yang, mungdan ngwi pyaw na, sut su rawt jat na ngu gaw, n’mai byin nga ai.

No.(3) ngu na hta, Rawt malan galaw ai ngu gaw Amyu sha yawng ra sharawng ai, Amyu a matu jet ai federal democracy munghpawm mungdan byin wa na matu, prat ningnan, gam maka, gaw gap la taw ai ngu hpe chye na ai re. Ya ndai salang yan tsun ai hta, “Nan hte a hpyen du hpyen ma yawng the nang the hpe madi shadaw ai ni yawng hpe prat ningnan gaw gap la na ahkang jaw ya mi law,” ngu ai gaw hpa hpe tsun ai kun? Rawt malan pandung rai nga ai “federal democracy” mung masa prat ningnan gaw gap la na hpe tsun ai kun? Sutgan ja gumhpraw, tam la na hpe, tsun mayu ai kun? Lama na, sutgan ja gumhpraw hpe ngu ai rai yang gaw, nan hte jinghpaw wunpawng ni ra sharawng ai “federal democracy” ngu ai galoi ma lu sana n’re, rawng malan hkum galaw sanu, ngai zawn, Myen hpe n’ninghkap sai sha, (Myen hkaw hkam amyu ni) jaw ai ahkaw ahkang hte (anhte gaw amyu kaji re majaw), sut hpaga galaw sha mat saga, ngu ai lachyum rai nga ai. Rawt malan myit hte sut hpaga ga myit, gayau gaya rai nga saga ai. Rawt malan pandung n’du tim yau sai, Sut su nga mai ai hku mung, she naw nga la yu ga, ngu ai lachyum rai nga ai. Ndai gaw mungkan e nga ai rawt malan ningbaw ni a myit jasat hte grai shai ai hpe mu lu nga ai. Mungkan a superpower rai nga ai American hpe, woi ninghkap nna, Northe Vietnam a rawt malan ningbaw HO Chi Minh gaw rawt malan hkrum lam tup hta, mung masha yak ai zawn shi ma yak lawm ai. Mungmasa matsan ai majaw, shi jan n’na mung n’sha ai. Rawt malan prat hta wutdek n’ta ma nlu ai. American hpe gasat dang la ngu n’na, rawt malan ngut mat ai hpang, Vientman mungdan rawt jat wa ten du hrka, shakum n’ta kaw sha, si ten du hkra, nga lai mat wa ai hpe mu lu ai. Tinggyen akyu ara hpe, shingdu kawn tawn da n’na, mungmasha hte Amyu hpe ap awng ai lam hpe, mu lu ai hku re. Ho Chi Minh n’nga mat ai raitim kasi la gying ai, tsawra ai ningbaw “Uncle Ho” nga daini Vientnam masha ni shaga nga ai hpe mu lu ai. Anhte a tsawra hkungga ai Jinghpaw wunpawng Amyu ningbaw ni hpe, ap nawng ai lam n’nga ai ngu, tsun mayu ai n’re. Tinggyeng akyu hte Amyu sha akyu ara, gara hku shen dik lik nga ai kun? Rawt malan makam masham hpe, gade ram manoi manat da ai kun? Rawt malan awng dan na matu gaw, ndai ga san ni hpe mung, htai ra na rai nga ga ai.

No.(4) President Thein Sein hpe n’kam yang kadai hpe kam sana?

Kam n’mai, ai majaw, n’kam ai re ngu tsun mayu n’ngai. Jinghpaw wunpawng Amyu sha nig gaw labau hta alang lang, masu sha hkrum ai, amyu rai ga ai. President Thein Sein gaw Myenmung hpe sharun jahten ai ni a lata kaw n’na makawp maga ai ni rai ga ai nga, masu n’na, shaning 50 ning tup, mungmasha ni hpe zingri lai wa ai, mungdan hpe mungkan a matsan dik ai jahpan de du mat wa hkra, galaw ai, Hpyen ningbaw aru arat langai rai nga ai. Constitution hpe mung, hpyen dap mai jum tek ai hku ka jahkrat da ai. Ralatapoi kaw mung, Jinghpaw Wungpawng amyu ni, party the hkrak nlu shang shingjawng hkra, di rip da ai. Ndai zawn re masa hte, ndai zawn re myit jasat rawng ai Hpyen ningbaw langai rai nga ai hpe, n’kam yang kadai hpe kam na, Apye-awa (myen ga) kam gying ai Asuya re law ngu ai gaw, ndai Salang yan gaw htau li htau la, tsep kawp n’rawng mat sai i? Lama chye nga ninglen Myen Asuya shangun ai majaw tsun ai rai yang gaw, ndai gaw Mungmasha hpe n'gawn n'sawn ai, Wunpawng Amyu sha yawng hpe roi ai lam, tai nga ai. Thein Sein Asuya gaw masha langai hte sha daw dan hparan ai Asuya n’rai nga ai. Myit kawp ai ni nga ai zawn, matu n’dung ai, prat tup masu gayin lai wa ai hpyen du salang ni, ahkyek ai Asuya shara ni hta, shara la tawn n’na, shingdu kawn mung, Than Shwe kawn jum tek tawn ai Asuya rai nga ai gaw,yawng chye chyalu rai nga ia. Dai sha n’ga, mung masa galaw ai ngu gaw, masha langai lahkawng hpe sha n’mai kam nga ai. Labau hta, Gen Awng San hpe sha kam kau n’na, wunpawng amyu sha ni a mung masa ahkaw ahkang hkrat sum mat wa sai gaw, labau hka rai nga ai. Ndai labau hte mabyin hte seng n’na, Tara kasa kaba Slg Mahaw Hkun Sa gaw, “Kalang masu katut yang, masu ai wa a mara, lahkawng lang masu yang, kam shut ai wa a mara rai sai” nga, Kachin Review hte san htai lamang hta, sadi jaw lai wa sai. Rawt malan ngu gaw, hpyen wa hpe kam na matu n’rai, masha langai lahkawng hpe kam na matu mung n’rai, tinang ra sharawng ai mungmasa hpe gin shalat lu na matu, pandung ndu dingsa, dai mungmasa shingra maka pru wa hkra, dai zawn re masa nga wa hkra, gyin shalat ai, ganawng ai, shadut ai lam rai nga ai.

Wuhpung n’bung, ningmu n’bung, bungli n’bung ga tim, Amyu sha yawng a pandung (common goal) hpe azi yu let, tsun shaga ra nga ga ai. Daini na ten hta, hpunau myen, sam, kayin rawt malan ningbaw ni mung, tinang a mungdaw ang ai shara hta, gasat nga ga tim, jet ai“federal democracy” ngu ai, yawng a akyu ara yaw shada lam hpe, yu let, tsun shaga, nga ma ai. Ndai ten hta, tinang amyu sha kata, ya na zawn, Slg Za Hkung Ting Ying hte Slg La Sang Awng Wa, kawn, ahpa atang, “Thein Sein Asuya gaw grai hkum tsup mat sai law”, ngu tsun ai gaw, shut kaba rai nga ai. Myen wa tsun shangun na mi rai rai, tinang n’dum shami rai na mi rai rai, n’ru n’ra, tsun shaga ai gaw, Hpyen wa a matu, akyu ara rai nga ai. Myen ga malai “Nwa-Kywe-Yin-Chya-Soi-De” nga hte maren, anhte kata myit n’hkrum ai, Myen hpyen a ara hkan galaw ya ai lawm nga ai gaw, Amyu sha pandung hta, dingbai dingna, rai nga ai. Jarit sin dap ni mai galaw na, galaw gying ai gaw, Naypyidaw Asuya kawn, gasadi jaw jaw n’jaw jaw, KIO/KIA ni gap hkat jahkring mu, ngu na malai, lahkawng maga, ngang kang ai ceasefire agreement hpe gara hku mai la na, mungmasa ra sharawng ai lam ni hpe, gara hku, bawng ban jahkrup sa wa na, ngu, lahkawng maga tsun shaga ai hpe, maram masam n’na, tsun shaga gying nga ai. Ga shadawn, KIO/KIA tang shawn tawn ai, Naypyidaw datkasa hpung hte, bawng ban ajahkrup mat wa lu na matu, lahkawng maga de, shadut mat wa ai gaw, galaw gying ai lam ni rai nga ai. Kaja wa democracy jet ai, latada hkrum ai ni mung, mungmasha a gaawng malai mai tsun shaga ai ahkaw ahkang nga ai, nga teng yang gaw, jinghpaw Wunpawng amyu sha ni hpa ra sharawng ai ngu hpe, madat yu n’na, tsun shaga na hpe la nga ga ai.