Kachinreview

Mung hpawm myen mung hta myen hpyen gumshem h te kaga amyu sha (Nationalities) ni a lapran hparan la hkat nlu shi ai mung masa mang hkang (political conflicts) ni gaw, 1947 hta shang lawt arau jawm la na matu myit hkrum ga shaka galaw nna 1948 ning shang lawt lu ai hpang daw kaw nna bin hpang wa ai lam re. Myen hpyen gum shem wa gaw mung masa mang hkang prai mat wa hkra galaw na malai grau law jat wa hkra galaw taw nga ai majaw re.

Shanglawt arau jawm la ai kaw nna dai ni du hkra rai yang myen gum shem asuya lak htak masum ngu na rai nga sai. Dai asuya ni uphkang mat wa ai ten mungdan simsa lam hpe woi galaw lu ai lam nnga nga manlu ai hta n-ga ninghkap hpung ni grau law mat wa ai hpe sha mu lu nga ai.

1948 – 1960 ning lapran e achyen achya re democracy asuya lak htak rai nna U-nu woi awn ai rai nga ai. U-nu wa galaw dat ai mung hpawm mung masa mang hkang ni gaw, 1947 amyu jinghpaw wunpawng, sam, hkang, hte kaga my u sha ni h te myit hkrum ga shaka da ai federal up hkang hkrang, amyu masha yawng rap ra ai mung masa ahkaw ahkang(equality)lu ra ai, tinang amyu ni a gam maka lam yen ni hpe seng ang ai amyu sha ni chyu sha gin shalat la na ngu ai ahkyak kaba ga shaka ni hpe ma ja h te shaprai kau nna myen myu masha ni chyu sha ka-up sha lu nga na ginjaw tek jum uphkang hkramg hpe galaw dat sai. Mung hpawng mung shawa ra lata lamang ni hta myen pati ni chyu sha matut manoi dang mat wa hkra maw lanyet amyu my u galaw wa sai. Amyu sha yawng h te seng ai mung hpawm gumhpraw ni hpe garan ai shaloi myen mungdaw a matu gaw tsalam shadang grau law ai hku di la nna kaga my u sha mungdaw ni a matu hpe gaw yawm dik ai hku nna garan jaw rai galaw nga salu ai, maren mara mungdan akyu ara jawm hkam sha lu ra na ngu ai ahkaw hkang ni hpe shaprai kau sai. 1958/59 ning hta miwa mung, kala mungdan ni h te mung hpawm mungdan jarit masat hkat ai lam hta mungdan jarit mayen hkan nga pra taw nga ai jau man masha ni myit ra sharawng ai lam ni hpe hkrum bawng ban ai lam ngalaw ai sha U- nu h te hpung ni ra ai hku sha galaw mat wa sai, de a majaw an jinghpaw ni miwa mung, kala mung de rai nna a chyen achya rai hka bra nga pra mat wa ra saga ai. Bai nna 1960 ning hta bukda makam masham hpe mung, mung dan ting a makam masham rai ra na ngu ma ja h te ndau dat sai. Dai zawn re mung masa ahkaw ahkang ni hpe nding nman galaw dat ai majaw jinghpaw wunpawn amyu sha ni hte kaga amyu sha laknak lang ninghkap hpung ni grau law jat mat wa sai.

1960 – 2010 ning gaw, mung hpawm mungdan hpe myen gum shem hpyen du ni chyu sha magra up sha nga ai. U-nu galaw dat ai nru nra masu magaw re mung masa mang hkang ni hpe bai shading sharai la na matu Jinghpaw hte kaga amyu sha (nationalities) ni gaw 1960 hta Tawnggyi e kalang bai hkrum bawng ban wa masai. Jet ai Federal uphkang lam bai gaw gap na hpe bawng ban tang shawn dat masai, dai hpe myen mung masa hpung ni gaw mungdan zang ayai wa hkra galaw wa nga masai ngu nteng nman ai hku tsun kabrawng dat ai hte hpyen jau bu Newin woi awn ai myen hpyen gum shem hpung ni gaw mung hpawm mungdan a daru magam yawng hpe ma ja hte zing madu up sha wa ai gaw dai ni du hkra rai nga sai.

Myen gum shem hpyen hpung ni gaw democracy up hkang lam hpe dawm kau nna shan hte tek jum da lu ai kata e myanmar socialist lam masa asuya ngu mying galai dat, 1988 ning hta shan hte hpe mungdan ting na mung shawa jawm ninghkap dat ai hpang mungdan simsa lam h te bawng ring kawng si(SPDC) ngu bai galai shamying dat rai nna adip arip di up sha nga ai gaw ya du hkra rai nga ai.

Myen gum shem hpyen hpung ni mungdan a daru magam hpe magra zing madu la kau ai hte myen nre amyu sha mung masa pati ni hpe pat dawm kau ya lam, laknak lang ninghkap amyu sha hpung ni hpe gasat shamit ai lam ni hpe aja awa galaw wa masai. Amyu sha mungdaw ni hte mung masa ahkaw ahkang maren mara re myen mung gin wang daw(division) ni hpe hpaw dat ai. Amyu sha ni a laili laika h te htung hking lam ni hpe pat dawm kau ya sai.Maigan hkristan sanana galaw nga ai ni hpe gawt shale kau masai. Myusha rawt malan wuhpung wuhpawng ni hpe gasat shamit ai lam hta mung hpawm mungdan a gumhpraw malawng jai lang shama kau dat ai majaw mungdan ting na mung masha ni matsan zim yam hkrum sha wa ai nna 1988 ning hta mungdan ting na mung shawa ni gaw hpyen gum shem asuya hpe ninghkap dat sai.

1993 – 2010 Myusha laknak lang ninghkap hpung nkau ni hte gasat jahkring ai lam galaw nna democracy up hkang lam hpe bai gaw gap mat wa na nga mungdan mungbawng zuphpawng woi galaw masu sai, amyu sha( nationalities) ni mung masa ahkaw ahkang kaji kachyaw sha pi tam lu ngu tang shawn dat ai hpe mung hkap la masat ya ai lam tsep kawp nnga ai sha myen hpyen wa sha matut magra uphkang sha nga lu na mungdan uphkang tara ni hpe madaw bai masat shagrin dat sai hte masu magaw galaw nna ra lata hta mung dang hkra bai galaw la lu manu ai.

Ya kalang bai myen hpyen jau bu ni magra jum tawn da ai npu hta democracy asuya ngu shaming masu galaw taw nga sai. Myen hpyen hpung ni mung masa arawn alai hpe ngalai sha sha, dai hku sha nding nman galaw taw nga yang gaw munghpawm mungdan ting matut nna nasim nsa, gasat kala lam ni gaw sha abin taw nga na re.

Ya na hpyen asuya nnan gaw teng sha munghpawm mungdan hpe tsawra, simsa ngwi pyaw na hpe galaw mayu ai rai yang;1) myusha laknak lang ning hkap taw nga ai hpung ni hte, myusha mung masa hpung ni hpe man hkrum woi bawng ban ai lam lawan galaw ra ai, 2) amyu kaji ni a kam maka hpe seng ang ai amyu sha ni nan sha gin shalat galaw la lu ra ai ahkaw ahkang(self determination) manu shadan masat hkan sa ya ra ai, 3)amyu sha laknak lang ninghkap hpyen hpung ni hpe tara shang hkap la nna mung hpawm hpyen dap hku galai ra ai, 4)jet ai ai federal democracy up hkang lam hpe galaw jai lang ra na, 5)1947 ning e myit hkrum da ai pang lung ga shaka hte maren hkan sa galaw ra ai, 6) shing gyim ahkaw ahkang hpe hkungga ai h te manu shadan ai lam hpe ta tut galaw sa wa yang chyu sha sim sa gwi pyaw ai mung hpawm mung dan bin wa na re law.

Ndai laika ngaiu gaw Maran Zau Hkum a ningmu san rai nga ai.